Zapoznaj się z nieoficjalnym tłumaczeniem jednej z pierwszych wersji dokumentu Evaluation of Web Content Accessibility. Dokument przedstawia ogólne procedury i wskazówki pomocne dla przeprowadzania testów dostępności w czasie tworzenia witryny oraz monitorowania już istniejących stron internetowych.

Zapoznaj się z nieoficjalnym tłumaczeniem jednej z pierwszych wersji dokumentu Evaluation of Web Content Accessibility. Dokument przedstawia ogólne procedury i wskazówki pomocne dla przeprowadzania testów dostępności w czasie tworzenia witryny oraz monitorowania już istniejących stron internetowych.

1. Wstęp

Dokument ten zarysowuje problematykę wstępnego przeglądu dostępności witryny internetowej oraz oceny zgodności z WCAG 1.0. Chociaż nie prezentuje technik testowania punkt po punkcie, zawiera ogólne procedury i wskazówki pomocne dla przeprowadzania testów w czasie rozwoju/tworzenia witryny oraz monitorowania już istniejących stron internetowych. Inne dokumenty zostaną stworzone do dogłębnego/szczegółowego testowania zgodności. Opisane tu metody/reguły są w zamierzeniu wsparciem dla już używanych procedur zarządzania zawartością i kontroli jakości na stronach internetowych. Powody, dla których ważne jest zapewnienie spełniania wymogów dostępności przez strony internetowe, wymienione są we Wprowadzeniach do Zasobów WAI.

Istnieje wielka rozmaitość narzędzi i metod sprawdzania dostępności strony internetowej. Jak dotąd żadne pojedyncze narzędzie sprawdzające nie zapewnia wyczerpującej informacji ani uchwycenia wszystkich problemów mających związek z dostępnością witryny; dlatego też na ocenianie składa się kombinacja metod. Ponieważ cele sprawdzania witryny różnią się, wymagane są różnorodne procedury, by te cele zrealizować.

  • Wstępny przegląd może:
    • Rozpoznać ogólne rodzaje barier na stronie internetowej.
  • Ocena zgodności może:
    • uchwycić główne problemy na etapie rozwoju/tworzenia nowej witryny;
    • określić/wyznaczyć poziom zgodności WCAG 1.0 dla istniejącej witryny
    • wykazać, że strona internetowa spełnia wymogi danego stopnia zgodności WCAG 1.0
  • Ocena zgodności i dodatkowo przegląd procedur dla bieżącego monitorowania może:
    • pomóc w zapewnieniu, że witryna utrzyma określony poziom zgodności w przyszłości.

Uwaga: Dokument ten może być regularnie uaktualniany w wyniku wyjaśniania lub udoskonalania metodyki oceny, biorąc pod uwagę/wynikającej z rosnącą rolę półautomatycznych narzędzi testujących ze względu na to, jakie możliwości tych narzędzi rozwijają, i powiązaną z tym redukcję kroków ręcznego testowania; tak samo jak włączenie bardziej precyzyjnych technik testowania punkt po punkcie w miarę, jak stają się dostępne. Przyszłe wersje tego dokumentu mogą włączyć listę kontrolną i/lub być opublikowane jako W3C [Note]. Data wersji oraz informacje, gdzie wysyłać komentarze, jest dostępna na końcu dokumentu. Wzmianka o specyficznych narzędziach sprawdzających w tym dokumencie nie oznacza poparcia przez W3C. Ani użycie wstępnego przeglądu, ani metod sprawdzania poprawności nie gwarantuje zgodności z prawem lub prawnymi regulacjami jakiegoś konkretnego rządu.

2. Wstępny przegląd

Wstępny przegląd może pomóc w szybkim zidentyfikowaniu zakresu problemów na stronie internetowej. Jednakże nie wychwyci wszystkich problemów i nie powinien być używany do określenia stopnia zgodności. Wstępny przegląd ani nie bierze pod uwagę zróżnicowania problemów, jakie napotykają niepełnosprawni użytkownicy, ani nie dotyczy, lub sprawdza wszystkich aspektów witryny.

Wstępny przegląd jest połączeniem ręcznego sprawdzania reprezentatywnych stron witryny z użyciem pewnej ilości półautomatycznych narzędzi oceniających dostępność. Ludzie przeprowadzający taki przegląd nie muszą znać używanych w internecie języków znaczników, ale powinni mieć możliwość sprowadzenia oprogramowania i zapoznania się z niektórymi narzędziami on-line, oraz zmiany niektórych ustawień w używanych przeglądarkach.

Żeby przeprowadzić wstępny przegląd należy wykonać pięć następujących kroków.

  1. Wybierz reprezentatywną próbkę różnych rodzajów stron z witryny do przeglądu; próbka musi zawierać wszystkie strony, na które prawdopodobnie trafią goście („strony powitalne” itd.)
    Uwaga: na stronach z dynamicznie generowaną zawartością z baz danych, wygeneruj szeroką reprezentację próbek zapisz je i testuj zapisane strony.
  2. Użyj posiadającej graficzny interfejs użytkownika (GUI) przeglądarki (takiej jak Mozilla Firefox, Chrome, Internet Explorer lub Opera) i sprawdź wybór stron, stosując ustawienia przeglądarki jak poniżej
    (Uwaga: jeżeli przegląd dokonywany jest przez osoby niepełnosprawne, w niektórych czynnościach muszą asystować im ludzie, którzy nie posiadają tych samych niepełnosprawności.)
    (Uwaga: Część z tych ręcznych sprawdzań może być przeprowadzona poprzez zmianę ustawień lub preferencji przeglądarki, niektóre wymagają zmian ustawieniach systemu operacyjnego, a niektóre mogą wymagać dodatkowego oprogramowania.)
    1. wyłącz obrazy i sprawdź, czy dostępny jest odpowiedni alternatywny tekst.
    2. wyłącz dźwięk i upewnij się, czy zawartość audio jest nadal dostępna poprzez tekstowe odpowiedniki.
    3. użyj przeglądarki do zmiany wielkości fontów, sprawdź czy zmiany wielkości fontów są skoordynowane, a strona jest nadal funkcjonalna także przy użyciu fontów o większych rozmiarach.
    4. sprawdź w różnych rozdzielczościach ekranowych i/oraz zmieniając rozmiary okna aplikacji do mniejszego niż maksymalne, upewnij się, czy nie jest potrzebne horyzontalne przewijanie (uwaga: sprawdź w różnych przeglądarkach lub przetestuj kod dla rozmiaru bezwzględnego, żeby upewnić się, że to jest problem zawartości a nie przeglądarki)
    5. zmień kolor wyświetlania na skalę szarości (albo obejrzyj stronę na wydruku czarno-białym lub w skali szarości) i sprawdź, czy kontrast kolorów jest wystarczający.
    6. bez użycia myszy przemieszczaj się pomiędzy odsyłaczami i polami formularza, upewniając się, że możesz uzyskać dostęp do wszystkich odsyłaczy i pól formularza oraz czy teksty odsyłaczy przejrzyście wyjaśniają ich cel.
  3. Używając przeglądarki dźwiękowej (takiej jak Home Page Reader) lub tekstowej (takiej jak Lynx) sprawdź, czy witryna internetowa odpowiada tym kryteriom
    (Uwaga: doświadczeni użytkownicy czytników ekranu mogą zastąpić czytnik ekranu przeglądarką głosową lub tekstową, ale jeśli są niewidomi będą może potrzebowali widzącego partnera, żeby porównać informacje dostępne wizualnie; jeśli nie są niewidomi, powinni słuchać tego z zamkniętymi oczami, a potem z otwartymi oczami sprawdzić, czy informacja jest odpowiednim równoważnikiem)
    1. czy alternatywna (równoważna) informacja dostępna przez głosową lub tekstową przeglądarkę jest taka sama jak dostępna jest przez przeglądarkę GUI?
    2. czy informacja jest prezentowana w porządku zachowującym znaczenie, jeśli czytana jest [serially]?
  4. Użyj dwóch narzędzi testowania ogólnej dostępności i zanotuj/zauważ, jakie problemy zostały wskazane przez te narzędzia.
  5. Podsumowanie rezultatów
    1. podsumuj typy napotkanych problemów, jak i najlepszych praktyk, jakie powinny być zastosowane lub rozwinięte na witrynie
    2. wskaż metody, jakimi problemy zostały zidentyfikowane i wyraźnie oświadcz, że nie była to pełna ocena zgodności
    3. zarekomenduj kroki, jakie należy podjąć, włączając w to pełną ocenę zgodności, na którą składa się testowanie kodu w walidatorach i inne testy oraz metody rozwiązania wszystkich napotkanych problemów.

3. Ocena zgodności z WCAG 1.0

Wszechstronna ocena jest połączeniem wielu metod testowania aspektów dostępności: półautomatycznych, ręcznych, jak i przy pomocy użytkownika. Wymaga znajomości używanych w Internecie języków znaczników; uprzedniego sprowadzenia oprogramowania i/lub trenowania na rozmaitych narzędziach i metodach sprawdzania; konfigurację ustawień przeglądarki i koordynację ze sprawdzającymi reprezentującymi różne niepełnosprawności. Ocena z użytkownikami jest ważna, ponieważ pomaga identyfikować problemy w stosowaniu technologii wspomagajacych.

Prawidłowo przeprowadzone wyczerpujące sprawdzenie może zidentyfikować potencjalne, główne problemy na etapie rozwoju nowej witryny; określić jaki witryna ma stopień zgodności z WCAG; i/lub zapewnić, że utrzyma go w przyszłości.

Wszechstronna ocena składa się z wszystkich poniższych kroków za wyjątkiem tych, które w wyraźny sposób określone są jako opcjonalne
(Uwaga: podczas identyfikowania wybór stron jest pierwszym krokiem, a podsumowanie i raportowanie rezultatów sprawdzenia jest logiczną konkluzją, kolejność wszystkich następujących pomiędzy nimi etapów nie ma znaczenia).

  1. Określ i opisz zakres, w jakim ma być sprawdzona i docelowy stopień do zgodności
    (Uwaga: informacja ta jest do użytku wewnętrznego na czas testów; jeśli zgodność jest deklarowana publicznie, powinno się ją publicznie ogłosić (np. na witrynie)):
    1. określ i zadeklaruj docelowy stopień zgodności z WCAG 1.0.
    2. określ i zadeklaruj wybór stron dla testowania zarówno ręcznego i przy pomocy użytkownika, taki, że zawiera przynajmniej jedną z każdego typu stron witryny, i wszystkie strony, na które użytkownicy najprawdopodobniej trafią.
      Uwaga: w specyficzny sposób należy potraktować strony z zawartością dynamicznie generowaną przy pomocy bazy danych
    3. określ i zadeklaruj całą witrynę, włączając w to wszystkie strony na bazowym URL dla automatycznego i półautomatycznego sprawdzenia;
      Uwaga: jeśli sprawdzenie całej strony jest niewykonalne (np. z powodu jej niezwykle dużego rozmiaru lub dynamicznej natury), określ rozszerzony wybór stron, należy to w wyraźny sposób wyjaśnić i zdeklarować na witrynie. Ten poszerzony wybór stron powinien zawierać: strony z różnych części witryny, strony reprezentujące odmienny wygląd; strony reprezentujące inne narzędzia i procesy rozwojowe, włączając w to te generowane z baz danych; strony stworzone według różnych wytycznych; strony „skontaktuj się z nami”; strony istotne ze względów biznesowych; itp. Jeśli jakiś obszar witryny jest wyłączony ze sprawdzenia, upewnij się, że jest to zadeklarowane.
  2. Półautomatyczna i automatyczna ocena
    1. Sprawdź poprawność kodu, włączając w to składnię i arkusze stylów, przy użyciu wszystkich mających zastosowanie walidatorów na wybranych stronach. Uruchom przynajmniej jedno narzędzie sprawdzające kompleksowo całą witrynę
    2. Użyj przynajmniej dwóch narzędzi oceny dostępności na wyborze stron i przynajmniej jedno na całej witrynie. Wynotuj wszystkie problemy odnalezione przez narzędzia. Lista narzędzi jest dostępna na Web Accessibility Evaluation Tools List.

  3. Sprawdzanie ręczne
    1. Przetestuj wybór stron, używając odpowiednich punktów kontrolnych z Listy punktów kontrolnych dla Web Content Accessibility Guidelines 1.0. UWAGA: Odpowiednich może oznaczać: punkty kontrolne, które nie mogą być sprawdzone przez automatyczne lub półautomatyczne narzędzia; punkty kontrolne, które istotnie mają zastosowanie do strony (np. jeśli strona nie zawiera żadnych elementów audio, pomiń je); i jako minimum, te punkty kontrolne, które odnoszą się do testowanego stopnia zgodności.
    2. Sprawdź wybór stron z przeglądarkami posiadającymi graficzny interfejs użytkownika (GUI); wyznacz przynajmniej trzy różne konfiguracje spośród następujących zmiennych: różne przeglądarki GUI (Internet Explorer, Netscape, Opera), w różnych wersjach (najnowsze, starsze), na różnych platformach (Windows. Linux, Mac) i mające następujące ustawienia (UWAGA: dla niepełnosprawnych testerów niektóre kroki muszą być zrobione z inną osobą, która nie ma tej niepełnosprawności.):
      1. wyłącz obrazy i sprawdź, czy dostępny jest adekwatny alternatywny tekst.
      2. wyłącz dźwięk i upewnij się, czy zawartość audio jest nadal dostępna w formie tekstowych odpowiedników.
      3. użyj kontrolek przeglądarki do zmiany wielkości fontów: zweryfikuj, czy fonty zmieniają wielkość w sposób skoordynowany i czy przy użyciu większych fontów strona jest nadal funkcjonalna.
      4. przetestuj z różnymi rozdzielczościami ekranu, i/lub zmieniając rozmiar okna aplikacji do mniejszego od maksymalnego, upewnij się, czy nie jest wymagane przewijanie horyzontalne (uwaga: przetestuj z różnymi przegladarkami lub sprawdź kod dla rozmiaru bezwzglęędnego, żeby upewnić się czy jest to problem zawartości a nie przeglądarki)
      5. zmień kolor wyświetlania na skalę szarości (albo obejrzyj stronę na wydruku czarno-białym lub w skali szarości) i sprawdź, czy kontrast kolorów jest wystarczający.
      6. bez użycia myszy przemieszczaj się pomiędzy odsyłaczami i polami formularza, upewniając się, że możesz uzyskać dostęp do wszystkich odsyłaczy i pól formularza oraz czy teksty odsyłaczy przejrzyście wyjaśniają ich cel.
      7. sprawdź również stronę z niezaładowanymi skryptami, arkuszami stylów i apletami
    3. Sprawdź wybór stron z jedną przeglądarką tekstową (taką jak Lynx) ORAZ jedną przeglądarką głosową (taką jak Home Page Reader), i odpowiedz na następujące pytania:
      1. Z przeglądarką tekstową
        • czy informacja lub funkcja mające być równoważnikiem (np. odnośniki i elementy wywoływane skryptami) dostępne są w przeglądarce tekstowej tak samo, jak w przeglądarce GUI?
        • czy informacja jest prezentowana w porządku zachowującym znaczenie, kiedy jest odczytywana [serially]?
      2. Z przeglądarką głosową
        (Uwaga: Dla ustawień tam gdzie jest ograniczony wybór technologii wspomagających, należy dokonać także ręcznego sprawdzenia, używając tych technologii; dla przykładu, JAWS jest jedynym czytnikiem ekranu przetłumaczonym na duński, tak więc w Dani wyćwiczony tester powinien sprawdzać stronę przy pomocy JAWS.)
        • czy będąca odpowiednikiem informacja jest dostępna przy pomocy głosowej przeglądarki tak samo, jak za pomocą przeglądarki GUI?
        • czy informacja jest prezentowana w porządku zachowującym znaczenie, kiedy mówiona jest [serially]?
    4. Przejrzyj jeszcze raz tekst strony: czy jest przejrzysty i prosty na ile pozwala to tematyka witryny? (Dla stron po angielsku rozważ zastosowanie testu Clear and Appropriate Language and Design (CLAD).)
      [Uwaga: to pytanie należy również zadać ludziom biorącym udział w testowaniu funkcjonalności ułatwień dostępu].
  4. Testowanie funkcjonalności ułatwień dostępu
    • Ludzie z różnymi niepełnosprawnościami, różnymi stopniami znajomości technicznej i różnymi stopniami znajomości strony, przy użyciu zróżnicowanych technologii wspomagających i strategii dostosowawczyych, przejrzą wybór stron i swobodnie nawigują na całej witrynie
      [Uwaga: Czasem jest to możliwe w warunkach laboratoryjnych, ale cenne może się okazać możliwość sprawdzenia witryny w typowym dla użytkowników środowisku. Różne poziomy technicznego doświadczenia i znajomości strony są ważne i należy cały czas pamiętać, że zmieniają się w czasie, w miarę jak ludzie biorą udział w przeglądaniu strony.]
    • Poproś testerów, by spróbowali znaleźć odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, jakie mogą zadawać odwiedzający witrynę. Określ obszary, gdzie używanie witryny jest trudne lub niemożliwe.
  5. Podsumowanie i późniejsze zalecenia
    1. Podsumuj wszystkie problemy i najlepsze praktyki zidentyfikowane dla każdego typu stron i reprezentatywnego URL-u, a także metody, dzięki którym zostały zidentyfikowane
    2. Zaleć kroki, jakie należy podjąć, potencjalnie włączając:
      • usunięcie barier dostępności zidentyfikowanych w trakcie sprawdzania zgodności.
        Uwaga: jeśli sprawdzenie dotyczyło „rozszerzonego wyboru stron” zamiast „całej witryny”, zastosuj to, czego nauczyłeś się na innych stronach
      • rozszerzenie najlepszych praktyk na witrynie
      • bieżące utrzymanie i monitoring witryny

4. Uwagi dotyczące specyficznych sytuacji

Sprawdzanie w czasie procesu rozwoju

Sprawdzanie w czasie rozwoju witryny ma zasadnicze znaczenie. Może czasem być trudne, ponieważ zatrudnieni w domu i pracujący na zlecenie twórcy internetowi czasami wolą ustalić wygląd strony i zademonstrować swoje możliwości/potencjał, zanim otrzymają zalecenia. Jednakże zagadnienia dostępności zidentyfikowane odpowiednio wcześnie są łatwiejsze do naprawienia i uniknięcia. Efektywne sprawdzanie podczas etapu projektowania może zawierać:

  • ustalenie przejrzystych wymagań dla oczekiwanego stopnia zgodności z dostępnością
  • współudział w spotkaniach roboczych mających na celu zarysowanie planu witryny
  • ustalenie harmonogramu testów obowiązującego w czasie rozwoju/tworzenia witryny
  • udostępnienie informacji o metodyce oceniania tak, żeby deweloperzy mogli przynajmniej wstępny przegląd przeprowadzić sami

Bieżące monitorowanie

Żeby zmaksymalizować prawdopodobieństwo, że witryna utrzyma dany stopień zgodności także w przyszłości, należy przedsięwziąć następujące kroki:

  • przejrzyste określenie oczekiwanego stopnia zgodności i zakresu witryny, którego on dotyczy
  • wyraźne wyznaczenie, które osoby są odpowiedzialne za monitorowanie witryny oraz określenie procedur działań, jakie należy zastosować w celu szybkiego zapewnienia spełniania wymogów dostępności tam, gdzie staje się to problematyczne
  • jasne określenie oczekiwań, szczególnie w zakresie częstotliwości, metod i zakresu oceny
  • przeprowadzenie walidacji i oceny wszystkich zmienionych stron i nowych typów, zanim zostaną dodane do witryny
  • oprogramowanie ułatwiające ocenę
  • włączenie do witryny adresu kontaktowego w sprawach dostępności witryny
  • automatyczne lub półautomatyczne testy mające na celu identyfikację problemów, jakie napotkano podczas wszechstronnego przeglądu

Uwaga: Pełne sprawdzenie zgodności nie jest koniecznie wymagane na każdym etapie bieżącego przebiegu przeglądu. Kroki, takie jak powtarzane testy użytkowników mogą być wymagane tylko po podstawowych/zasadniczych zmianach szablonów lub treści.

Ocena starszych witryn

Czasem witryny, które są „zamrożone” [starsze]; nie utrzymywane dłużej aktywnie) prezentują istotne bariery dostępności. Może się to okazać trudne do naprawienia. Pomóc w tym może:

  • określenie, kto jest aktualnym właścicielem;
  • zbadanie, czy ma interes lub obowiązek w uczynieniu strony dostępną
  • po sprawdzeniu strony; w przybliżeniu określenie zmian, jakie mogą być wymagane, by przystosować stronę do spełniania wymogów dostępności
  • rozpoznanie i szacunkowe przedstawienie, jakie środki będą niezbędne i ile czasu mogą zająć poszczególne etapy w procesie przebudowy witryny
  • publicznie ujawnienie problemów dostępności odnalezionych na witrynie

Sprawdzanie dynamicznie generowanych stron

Dynamicznie generowane strony składają się zwykle z jednego lub większej ilości szablonów, które zapewniają wspólny layout i narzędzia nawigacji oraz z zawartości dostarczanej automatycznie z baz danych lub innego systemu zarządzania zawartością. By osiągnąć pełną zgodność z wymogami dostępności, należy sprawdzić zarówno szablony, jak i generowaną zawartość. Nie wystarczy sprawdzenie samych tylko szablonów: zawartość może także zawierać znaczniki lub może należy te znaczniki umieścić w celu zapewnienia dostępności. Powinno się rozważyć:

  1. Szablony
    • sprawdź wszystkie szablony
    • jeśli szablony są generowane przez oprogramowanie do tworzenia stron, sprawdź możliwości tego oprogramowania w zakresie stosowania ułatwień dostępności (zobacz Selecting Web Accessibility Evaluation Tools, np.:
      • czy wygenerowany z szablonu porządek tabulacji pozwala na efektywne dostanie się do wygenerowanego tekstu?
  2. Zawartość
    • jeśli cała dynamiczna zawartość nie może być sprawdzona, wygeneruj szeroki, reprezentatywny zakres próbki, zapisz zawartość i przetestuj ją;
    • sprawdź możliwości systemu zarządzania zawartością w zakresie przechowywania i generownia informacji w sposób spełniający wymogi dostępności (zobacz [Selecting Authoring Tools]);
      • czy obrazy są wzbogacone tekstami alt i jeśli jest to potrzebne także longdesc?
      • czy wygenerowane tabele danych posiadają ułatwienia dostępności (np. podpisy, id w <th>, komórki nagłówków, itp.)?
      • jeśli jest wygenerowane wideo, czy ma napisy?
      • jeśli wygenerowana jest narracja audio, czy dostępny jest tekstowy odpowiednik?
  3. Szablony i zawartość razem wzięte
    • dla stron, które są wygenerowane w rezultacie przeszukiwania bazy danych, źródło wygenerowane jako strona jest wyświetlone powinno być zapisane i przetestowane w narzędziu sprawdzającym -- [może to wymagać ręcznej manipulacji operatora] ;

O tłumaczeniu

Ostatni przegląd: $Date: 2002/11/15 06:12:30 $

Uwaga: ten szkic Zasobów WAI został stworzony przez [W3C/WAI's Education and Outreach Working Group (EOWG)]. Zapraszamy do przeglądu i dyskusji. Uwagi prosimy wysyłać na adres do Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., listy dyskusyjnej z publicznym archiwum. Dostępny jest dziennik zmian.

Ostatnia aktualizacja 14 listopada przez Judy Brewer. Redaktorzy: Judy Brewer i Chuck Letourneau, z towarzyszeniem uczestników EOWG

Copyright © 2001-2002 W3C (MIT, INRIA, Keio ), Wszystkie prawa autorskie zastrzeżone. [W3C liability, trademark, document useand software licensingrules apply. Your interactions with this site are in accordance with our public and Member privacy statements].

Tłumaczenie: Tadeusz Dudkowski
Ostatnia aktualizacja: 25 IX 2005
[ na górę strony ]      [ XHTML 1.1 ]      [ CSS ]